Sollicitatiefraude neemt toe: zo controleer je identiteit en cv zonder eerlijke kandidaten weg te jagen

Kandidaatfraude heeft screening tot de drukste hoek van recruitmenttechnologie gemaakt. Dat is de insteek van David Manaster op ERE, 11 november 2026. In Nederland nam Werf& Weekly van 12 november 2026 (week 46) sollicitatiefraude op in de uitzending, naast de inzet van AI bij PostNL. En Recruiting Brainfood 526 van 8 november 2026 haalt het onderzoek van Binance aan naar een beveiligingsincident dat begon met een nep-sollicitatiegesprek.
Drie bronnen, drie kanten van hetzelfde probleem: je wilt frauduleuze sollicitaties en onveilige gesprekken eruit halen, zonder elke eerlijke kandidaat te behandelen als verdachte. Deze tekst is geen juridisch advies. Screening valt onder de AVG. Hoe je gegevens van sollicitanten bewaart en informeert, staat in AVG voor recruiters.
Wat de bronnen wel en niet zeggen
ERE beschrijft hoe fraude de aandacht (en het geld) naar screeningtools trekt, en noemt leveranciers die daar verschillende aanpakken op inzetten. Dat is een marktwaarneming, geen bewijs dat één tool fraude oplost. Werf& Weekly agendeert het onderwerp voor de Nederlandse lezer; de bijbehorende berichtgeving op Werf& wijst onder meer op opgepoetste cv’s, verzonnen referenties en sollicitaties op schaal, en op fraude van de andere kant: nep-recruiters en nagebouwde vacaturesites. Brainfood 526 vat het Binance-onderzoek samen: een ingenieur werd via een gangbaar vacatureplatform benaderd, voerde twee gesprekken met mensen van een niet-bestaand bedrijf, en werd gevraagd een “opdracht” op zijn werkcomputer te zetten. Die opdracht bevatte schadelijke code.
Ik herhaal die feiten zoals de bronnen ze brengen. Ik vul ze niet aan met cijfers over “hoe vaak” fraude in jouw funnel voorkomt. Die cijfers heb ik niet.
Voor recruiters volgt er een praktische les. Controle hoort in het proces, op het juiste moment, met een grondslag, en zo dat een kandidaat die niets te verbergen heeft het proces herkent als zorgvuldig, niet als verhoor. In de gids over selectie past dat naast een referentiecheck en een doordacht videogesprek.
Drie controles die werken, als je ze goed plaatst
1. Identiteit op het moment dat het ertoe doet. Een kopie van een paspoort vragen bij de eerste sollicitatie is te vroeg en te zwaar, tenzij een wettelijke plicht dat eist. De Autoriteit Persoonsgegevens stelt dat screening noodzakelijk moet zijn, dat je de kandidaat vooraf informeert, en dat toestemming meestal geen geldige grondslag is omdat de kandidaat niet vrij kan weigeren. Een identiteitscheck past typisch bij een voorwaardelijk aanbod, of bij een live gesprek waarin je (bij een functie die dat rechtvaardigt) de persoon ziet en hoort. Bij een videogesprek: een live gesprek, geen vooraf opgenomen fragment als enige ronde. Meer over de inrichting van dat gesprek staat in het stuk over video-interviews.
2. Een live werkproef. Een cv dat met een taalmodel is opgepoetst, zeg je in een gesprek vaak niet aan de stijl af. Je ziet het wel als iemand het werk niet kan doen. Een korte, live opdracht (delen van een scherm, een case, een stuk code, een planning) meet wat de functie vraagt. Laat de opdracht niet thuis maken als enige bewijs, en vraag niemand om software van een onbekende bron op een werkcomputer te zetten. Het Binance-voorbeeld laat zien waarom die laatste regel ook voor jouw eigen mensen geldt als zij ergens solliciteren.
3. Gestructureerde referenties. Bel referenten die de kandidaat zelf opgeeft, met toestemming, en vraag naar waarneembaar gedrag in een recente rol. Een referentiecheck is geen achterdeur om het cv te wantrouwen. Het is een vaste stap, voor iedereen in dezelfde fase, met dezelfde vragen. “We bellen altijd twee referenten na het voorlopige aanbod” is iets anders dan “we googelen je eerst even”.
Wat je laat staan, en wat je laat zitten
Een screeningtool zonder duidelijke grondslag, zonder verwerkersovereenkomst en zonder uitleg aan de kandidaat, laat je staan. Dat geldt ook voor tools die gezichten, stemmen of “authenticiteit” beoordelen. Emotieherkenning op de werkplek is onder de AI-verordening al verboden. Een score “dit cv is waarschijnlijk door AI geschreven” is geen selectiebeslissing. Mensen gebruiken taalmodellen voor een brief; dat alleen is geen fraude.
Informeer kandidaten vooraf, in de vacature of in de bevestiging, welke controles je doet en waarom. De AP vraagt dat met zoveel woorden. Een eerlijke kandidaat accepteert een VOG of een identiteitscheck bij een voorwaardelijk aanbod als je uitlegt waarvoor die nodig is. Dezelfde kandidaat haakt af als je in ronde één om een selfie, een bankafschrift of toegang tot een privé-account vraagt. Dat raakt ook de kandidaatervaring bij afwijzing: een proces dat wantrouwen uitstraalt, vertel je niet alleen de fraudeur, maar iedereen.
Checklist voor je proces
- Schrijf op welke risico’s bij welke functies horen, en welke controle daarbij past. Niet elke rol vraagt hetzelfde.
- Plaats identiteitscheck, werkproef en referenties in een vaste fase, het liefst laat in het proces, en voor alle kandidaten in die fase gelijk.
- Informeer de kandidaat vooraf: wat je controleert, waarom, en hoe lang je de gegevens bewaart.
- Koop geen screeningtool voordat privacy en juridische zaken de grondslag, de verwerker en de DPIA hebben beoordeeld.
- Spreek in het team af dat niemand een “opdracht” of plug-in van een onbekende “recruiter” op een werkcomputer zet, en geef kandidaten dezelfde waarschuwing als je een werkproef stuurt.
- Bewaar geen extra kopieën van identiteitsbewijzen “voor in de map”.
Fraude is een serieus risico. Een proces dat alleen uit wantrouwen bestaat, is dat ook. Bouw de controles in, houd ze smal, en laat de eerlijke kandidaat merken dat je zorgvuldig bent, niet achterdochtig.